Dzisiejsza biotechnologia wykazuje, że podatność na cukrzycę rodzaju 1 i 2 jest dziedziczna. Wydaje się natomiast, że nawet u tych, którzy odziedziczą skłonność do cukrzycy typu 1 konieczny jest czynnik środowiskowy któremu może zapobiec insulinoterapia. Typ 1 jest wywoływany przez oczywiste infekcje (głównie wirusowe) lub (u mniejszej grupy pacjentów), poprzez stres albo ekspozycję środowiskową (m.in. na leki i niektóre związki chemiczne). Jako możliwe czynniki środowiskowe podejrzewano wirusy czy białka mleka krowiego. Istnieją swoje podatności genetyczne na oczywiste czynniki, które mogą wywołać cukrzycę, co powiązano z konkretnymi genotypami HLA. Prawdopodobnie za podatność odpowiada kilka genów. Przedtem przejawiające się przypadki są przeważnie silniej uwarunkowane genetycznie - jeśli jedno spośród bliźniąt jednojajowych zachorowało przed 6 rokiem życia, drugie zachorowało w 60% przypadków. Gdy choroba objawiła się po 25 roku życia, rodzeństwo zachorowało wyłącznie w pięć% przypadków. Niewielka część osób z cukrzycą typu 1 posiada zmutowany gen, który jest przyczyną cukrzycy MODY.Typ 2 posiada silniejsze powiązanie z dziedziczeniem. Krewni pierwszego stopnia chłopcy i dziewczęta chorej na cukrzycę typu 2 posiadają znacznie większe ryzyko powstania cukrzycy tego typu. Im więcej chorych krewnych się posiada, tym większe ryzyko. W sytuacji wystąpienia choroby u jednego z bliźniąt jednojajowych, ryzyko wystąpienia u drugiego jest bliskie 100%. Jednymi z genów mających znaczenie dla rozwoju cukrzycy stylu 2 są KCNJ11, który koduje kanał potasowy wysepek czuły na ATP, Kir6.2 , a dodatkowo TCF7L2, który reguluje ekspresję genu proglukagonu a co za tym idzie produkcję peptydu przypominającego glukagon-1. Przy tym, dla samej otyłości (która jest osobnym składnikiem ryzyka cukrzycy stylu 2) dziedziczenie ma duże znaczenie. Jednakowo jak w typie 1, uważa się, że za podatność odpowiada wiele genów.Różnorodne zespoły o podłożu genetycznym mogą też przebiegać z cukrzycą, jak przykładowo dystrofia miotoniczna , a ponadto choroba Friedreicha. Zespół Wolframa jest zaburzeniem neurodegeneracyjnym dziedziczonym autosomalnie recesywnie, którego pierwsze objawy pojawiają się w dzieciństwie. Należą do nich: moczówka prosta, cukrzyca rodzaju 1, atrofia nerwu wzrokowego oraz głuchota